Debaty sejmowex904 Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie nieuzasadnionej kontroli firmy Inter Trock Bau Sp. z o.o. z Turawy w woj. opolskim, przeprowadzonej przy udziale przedstawicieli niemieckiego urzędu

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na pismo z dnia 20 maja 2005 r. przekazujące interpelację Pana Posła Zenona Tymy w sprawie nieuzasadnionej kontroli firmy Inter-Trock-Bau Spółka z o.o. z siedzibą w Turawie, przeprowadzonej przy udziale przedstawicieli niemieckiego urzędu - uprzejmie informuję, że w Prokuraturze Apelacyjnej we Wrocławiu zbadane zostały akta sprawy Ko 455/05 Prokuratury Rejonowej w Opolu oraz akta Prokuratury Okręgowej w Opolu (sygn. I Oz 34/05 i I Dsn 174/05/Op) dotyczące kwestii podnoszonych w tej interpelacji.    W toku badania tego stwierdzono, że w dniu 5 kwietnia 2005 r. do Prokuratury Rejonowej w Opolu wpłynął wniosek Prokuratora Naczelnego z Ulm (RFN) z dnia 21 lutego 2005 r. o udzielenie pomocy prawnej w dochodzeniu o ukrycie i sprzeniewierzenie wynagrodzenia za pracę przez Rajmunda J. powodujące nieuiszczenie składek na ubezpieczenie społeczne przez Spółkę Inter-Trock-Bau.    Wniosek ten, stanowiący realizację zarządzenia Sądu Grodzkiego w Ulm z dnia 16 sierpnia 2004 r. (sygn. 10 Gs 1558/04) o przeszukaniu mieszkania i pomieszczeń biurowych Rajmunda J. i jego firmy, dotyczył także jego przesłuchania w charakterze podejrzanego na okoliczności szczegółowo wskazane w tym wniosku, a nadto wyrażenia zgody na udział w tych czynnościach wymienionych z imienia i nazwiska przedstawicieli niemieckich organów celnych.    W tym miejscu należy wyjaśnić, że uczestniczenie dopuszczonych do udziału w czynnościach procesowych funkcjonariuszy organów niemieckich służy pomocą organom polskim i ewentualnej konsultacji w toku realizowanych czynności, zwłaszcza przy zadawaniu osobom przesłuchiwanym szczegółowych pytań związanych z ustaleniami dochodzenia. Przedstawiciele państwa obcego nie mają w takiej sytuacji prawa i nigdy nie prowadzą w naszym kraju samodzielnych działań procesowych.    Prokurator Rejonowy w Opolu, po uzyskaniu w dniu 21 kwietnia 2005 r. zgody Prokuratury Krajowej na dopuszczenie Strony niemieckiej do udziału w czynnościach objętych wnioskiem o udzielenie pomocy prawnej, postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2005 r. zażądał od Rajmunda J. wydania pełnej dokumentacji związanej z prowadzoną działalnością w ramach Spółki z o.o. Inter Trock Bau, a w przypadku odmowy nakazał dokonanie w tym celu przeszukania pomieszczeń biurowych, mieszkalnych, gospodarczych oraz pojazdów należących do wymienionego lub tej Spółki. Pod nieobecność Rajmunda J., jego żona wydała dobrowolnie 3 komputery oraz żądane dokumenty.    Czynności te zostały przeprowadzone w dniu 4 maja 2005 r. przez policjantów Komendy Wojewódzkiej Policji w Opolu i Komisariatu Policji w Ozimku, pod nadzorem prokuratora Prokuratury Rejonowej w Opolu oraz przy udziale funkcjonariuszy Głównego Urzędu Celnego w Ulm i tłumacza.    W wyniku przeprowadzonych czynności, z których spisano protokół i zarejestrowano je za pomocą kamery VHS, zabezpieczony został materiał dowodowy z dysków twardych komputerów - poprzez ich skopiowanie, a także z dokumentów - poprzez ich skserowanie.    Przesłuchano też w charakterze podejrzanego Rajmunda J., któremu przedstawiono zarzut popełnienia czynu określonego w § 266a niemieckiego kodeksu karnego, polegającego na ukrywaniu i sprzeniewierzeniu wynagrodzenia za pracę, powodującym nieuiszczenie składek na ubezpieczenie społeczne oraz z § 16 ust. 1 nr 1 w związku z § 1 Ustawy o odstąpieniu pracowników bez zezwolenia. Odpowiednikiem § 266a niemieckiego kodeksu karnego jest przepis art. 218 § 1 K.k.    W dniu 19 maja 2005 r. wymieniony podejrzany potwierdził odbiór 3 komputerów oraz wszystkich dokumentów zarejestrowanych w spisie rzeczy zatrzymanych w dniu 4 maja 2005 r. w siedzibie Spółki.    Na postanowienie Prokuratora Rejonowego w Opolu o żądaniu wydania rzeczy i przeszukaniu złożyła zażalenie adw. Jolanta Kleszczewska - pełnomocnik Rajmunda J., współautorka publikacji prasowej w ˝Rzeczpospolitej˝ z dnia 12 maja 2005 r., zarzucając obrazę art. 588 § 1, 2 i 3 K.p.k. poprzez:    - faktyczne udzielenie pomocy prawnej niemieckiemu Urzędowi Celnemu, a nie sądowi lub prokuraturze RFN,    - udzielenie międzynarodowej pomocy prawnej w sytuacji, gdy żądane czynności przez niemieckie organa naruszyły polski porządek prawny,    - zastosowanie przepisów postępowania karnego wobec czynu, który w porządku prawnym RFN stanowi wykroczenie, a w Polsce nie jest przestępstwem i nie leży w gestii organów ścigania, a tylko organów celnych.    Prokurator Okręgowy w Opolu postanowieniem z dnia 20 maja 2005 r. nie uwzględnił powyższego zażalenia, uznając je za niezasadne.    Dokonując oceny prawnej w związku z przedstawionym stanem faktycznym, stwierdzić należy, co następuje.    Przepis art. 615 § 2 K.p.k. określa ogólną zasadę pierwszeństwa umów międzynarodowych przed przepisami działu XIII tego kodeksu. Przepisy Kodeksu postępowania karnego mają więc charakter subsydiarny. Stosuje się je w razie nieistnienia wielostronnej lub dwustronnej umowy międzynarodowej między Polską a innym państwem, regulującej daną instytucję współpracy międzynarodowej w sprawach karnych.    W stosunkach z Niemcami podstawowymi instrumentami prawnymi, które regulują kwestie dotyczące pomocy prawnej w sprawach karnych, są: Europejska Konwencja o pomocy prawnej w sprawach karnych z 20 kwietnia 1959 r. wraz z Protokołem z 17 marca 1978 r. (Dz.U. z 1999, Nr 76, poz. 854), Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec o uzupełnieniu i ułatwieniu stosowania Europejskiej Konwencji o pomocy prawnej w sprawach karnych, podpisana 17 lipca 2004 r. (Dz.U. z 2004 r., Nr 193, poz.. 1978) oraz przepisy zawarte w rozdziale 62 K.p.k. Dodać należy, że Konwencja o pomocy prawnej w sprawach karnych między Państwami Członkowskimi Unii Europejskiej z dnia 29 maja 2000 r. oraz Drugi Protokół do Europejskiej Konwencji o pomocy prawnej w sprawach karnych z 8 listopada 2001 r. nie są jeszcze wiążące dla obu stron.    Najwyższy standard dwustronnej współpracy wyznaczają więc przepisy Umowy z dnia 17 lipca 2004 r., którą wskazano też jako podstawę współpracy w sprawie będącej przedmiotem interpelacji. Artykuł 3 tej Umowy określa warunki udzielania pomocy prawnej w formie przeszukania i zabezpieczenia mienia. Zgodnie z dyspozycją tego artykułu pomoc prawna może być udzielona wówczas, gdy czyn stanowiący podstawę wystąpienia z wnioskiem podlega karze zgodnie z prawem obu stron. Zgodnie z art. 4 powołanej Umowy przedstawiciele organów uczestniczących w postępowaniu karnym, na wniosek państwa występującego z wnioskiem, mogą być obecni przy podejmowaniu czynności pomocy prawnej na terytorium strony, do której wniosek został skierowany. Umowa daje również podstawę (art. 10) do bezpośredniego porozumiewania się organów sądowych. Podobnie kwestię tę reguluje art. 588 § 4 K.p.k.    W omawianej sprawie strona niemiecka wstąpiła z wnioskiem o udzielenie pomocy prawnej w postaci przeszukania i zatrzymania przedmiotów należących do Spółki Inter-Trock-Bau w ramach postępowania karnego dotyczącego nieuiszczania składek na ubezpieczenie społeczne przez tę Spółkę.    Zgodnie z prawem polskim, działanie polegające na nieuiszczaniu składek na ubezpieczenie społeczne jest karalne na podstawie art. 218 K.k. Wśród znamion przestępstwa z art. 218 K.k. polski ustawodawca wskazał na ˝złośliwy lub uporczywy˝ charakter działania. Natomiast niemiecka ustawa nie wymaga, dla bytu przestępstwa, aby działanie polegające na nieuiszczaniu składek miało taki charakter.    Dodać należy, że zgodnie z doktryną w naszym systemie prawnym ˝dla przyjęcia złośliwego charakteru naruszenia praw pracowniczych nie jest konieczny długotrwały charakter tego naruszenia˝ (Komentarz do kodeksu karnego - część szczególna pod red. Andrzeja Zolla, wyd. Zakamycze 1999, s. 688).    Przepisy prawa polskiego nie zawierają regulacji, które w sposób ścisły określałyby zasady badania podwójnej karalności czynu. Zważywszy na różnice systemów prawa karnego, uzależnianie wykonania wniosku o udzielenie pomocy prawnej, w przypadku gdy zachodzi potrzeba badania podwójnej karalności czynu, od identyczności znamion czynu w państwie występującym o udzielenie pomocy prawnej i w państwie jej udzielającym prowadziłoby do znacznego ograniczenia efektywności takiej współpracy, czy wręcz do jej paraliżu.    Nie wydaje się zatem, aby w przypadku Spółki Inter-Trock-Bau trafny był zarzut, że ze względu na pewne różnice w określeniu przez ustawę polską i niemiecką znamion czynu polegającego na nieuiszczaniu składek na ubezpieczenie społeczne nie został zachowany wymóg podwójnej karalności czynu, a zatem, aby miało miejsce naruszenie postanowień art. 3 Umowy.    Nie wydaje się też możliwe, aby strona wezwana do udzielenia pomocy prawnej mogła każdorazowo badać prawidłowość przesłanek, które zadecydowały o wszczęciu postępowania karnego w państwie występującym o udzielenie pomocy prawnej.    Zważyć przy tym należy, że zadaniem realizującej wniosek o pomoc prawną prokuratury nie jest przeprowadzenie postępowania dowodowego, ponieważ to jest przedmiotem postępowania za granicą.    Przedstawiając powyższe, uprzejmie informuję, że opisane czynności związane z zabezpieczeniem przedmiotów w Spółce z o.o. Inter-Trock-Bau przeprowadzono w trybie obowiązującego w Polsce porządku prawnego i procedury karnej i przez polskie, a nie niemieckie organa ścigania.    Odnosząc się wprost do pytań Pana Posła, uprzejmie informuję, że nie stwierdzono dotychczas, aby w opisanym przypadku organa niemieckie naruszyły polskie prawo, a dokonanie czynności, w tym wymienionych zabezpieczeń, nastąpiło w oparciu o wyżej omówione przepisy.    Jednocześnie informuję, że sposób rejestrowania w Ministerstwie Sprawiedliwości wniosków o pomoc prawną nie daje możliwości udzielenia odpowiedzi na dwa ostatnie pytania. Dodaję, że każda pomoc prawna sprowadza się do realizacji wniosków organów ścigania lub wymiaru sprawiedliwości państwa obcego, w których nie musi być określony zakres podmiotowy dotyczący pokrzywdzonych.    Z poważaniem    Prokurator krajowy    Karol Napierski    Warszawa, dnia 13 czerwca 2005 r.