Debaty sejmowex904 Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie zaległości podatkowych wobec skarbu państwa

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z otrzymaną przy piśmie z dnia 20 stycznia 2000 r. nr SPS-0202-3124/00 interpelacją posła na Sejm RP pana Bogdana Lewandowskiego w sprawie zaległości podatkowych wobec skarbu państwa, uprzejmie przedstawiam następujące wyjaśnienia.    1. Zaległości podatkowe w 1999 r.    Podatki w żadnym systemie podatkowym nie mogą i nie są realizowane w 100%. Polska znajduje się jednak w szczególnej sytuacji, która rzutuje na rezultaty w ściągalności podatków, a w konsekwencji nie pozwala na uzyskanie radykalnego zmniejszenia zaległości podatkowych.    Przyczyny tej sytuacji są różnorodne i wypływają z przemian w naszej gospodarce na przestrzeni ostatniego dziesięciolecia. Wymienić tu należy przede wszystkim:    - transformację przedsiębiorstw sektora państwowego na początku lat dziewięćdziesiątych, w wyniku czego podmioty te musiały dostosować się do zmienionych warunków funkcjonowania,    - narastanie zaległości podatkowych w niektórych gałęziach przemysłu, które wymagają pełnej restrukturyzacji, np. górnictwo węgla kamiennego, przemysł zbrojeniowy,    trudną sytuację ekonomiczną niektórych podmiotów gospodarczych, w tym zwłaszcza należących do wymienionych powyżej gałęzi przemysłu.    Zaległości podatkowe na koniec 1999 r. wynoszą 7 539 489 tys. zł. W stosunku do roku 1998 nastąpił wzrost zaległości o 1 621 795 tys. zł, tj. o 27,4 punktu procentowego.    Bezpośrednią przyczyną tego wzrostu jest narastanie zaległości podatkowych w niektórych gałęziach przemysłu, które wymagają pełnej restrukturyzacji. W znacznej części są to zaległości czterech sektorów gospodarki narodowej, tj. górnictwa węgla kamiennego, przemysłu obronnego, hutnictwa, przemysłu lekkiego.    Skalę problemu zaległości tych sektorów obrazuje poniższa tabela, która zawiera dane odnośnie do zaległości 33 najbardziej zadłużonych podmiotów - według stanu na 31 października 1999 r. - bez odsetek za zwłokę. Wyszczególnieniezaległości ogółem Kwota zaległościw tys. zł Udział w globalnejkwocie zaległości (%) Zaległości w skali kraju 7 275 020 100,0 Górnictwo (9 kopalńi spółek węglowych) 1 066 086 14,7 Hutnictwo (5 hut) 49 626 0,7 Przemysł obronny(19 podmiotów) 111 446 1,5    Z zestawienia powyższych danych wynika, że zaległości podatkowe tych 33 podmiotów na koniec października 1999 r. wynosiły 1 227 158 tys. zł, co stanowiło 16,9% kwoty zaległości podatkowych w skali kraju.    Jeszcze bardziej drastycznie przedstawiają się zaległości górnictwa węgla kamiennego z woj. śląskiego w podatku od towarów i usług, które się - według stanu na koniec 1999 r. - wyniosły 1 086 088 tys. zł, stanowiąc 70,9% kwoty zaległości w tym podatku w skali województwa i 26,5% kwoty zaległości w podatku VAT w skali kraju.    Przedstawione powyżej dane świadczą o tym, iż restrukturyzacja zadłużenia górnictwa węgla kamiennego z tytułu podatków nie przebiega w sposób prawidłowy. Dlatego też Rada Ministrów uznała, iż niezbędna jest nowelizacja ustawy dotycząca restrukturyzacji górnictwa, w ramach której nastąpiłoby objęcie ustawowym odroczeniem zaległości podatkowych tego sektora (powstałych do 31 grudnia 1999 r.). W praktyce zatem całość tych zaległości (poza podatkiem dochodowym od osób fizycznych należnym od podmiotów górniczych jako płatników) należałoby uznać za nieściągalne.    Trzeba też zauważyć, że przepisy ustawy z dnia 7 października 1999 r. o wspieraniu restrukturyzacji przemysłowego potencjału obronnego i modernizacji technicznej Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (weszła w życie z dniem 30 października 1999 r.) przewidują restrukturyzację istniejących w dniu 30 czerwca 1999 r. zaległości podatkowych firm przemysłu zbrojeniowego poprzez odroczenie do 31 grudnia 2001 r. terminu ich spłaty, a następnie możliwość ich umorzenia - od 1 stycznia 2002 r., jeżeli podmioty te spełnią warunki określone w ustawie, m.in. terminowe uregulowanie bieżących podatków. Do tego czasu będą więc istniały ciążące na tych podmiotach znaczne zaległości podatkowe, których zmniejszenie - z uwagi na ustawowe odroczenie terminu płatności - wcześniej nie nastąpi.    Kolejną branżą, której zaległości podatkowe zaczynają stanowić problem w skali kraju, jest przemył lekki. W ramach tego sektora zadłużenie z tytułu podatków - według stanu na koniec III kwartału 1999 r. posiada 159 podmiotów, zaś łączna kwota tych zaległości wynosiła wówczas 457,67 mln zł.    Nie można natomiast zgodzić się z twierdzeniem, że Polska jest krajem o niskim stopniu ściągalności podatków. Jak wynika z danych Ministerstwa Finansów, wpływy z tytułu podatków w roku ubiegłym wyniosły 97,07% należnych zobowiązań podatkowych. Informacja odnośnie do zbliżonego stopnia ściągalności podatków została przedstawiona na ubiegłorocznym screeningu Unii Europejskiej i nie budziła żadnych zastrzeżeń. Na każde 100 zł wymagalnych należności podatkowych tylko 3 zł nie wpłynęło więc do organów podatkowych w omawianym okresie. W ramach tej kwoty należy przede wszystkim wyróżnić:    - zaległości odroczone i rozłożone na raty (zwłaszcza górnictwa węgla kamiennego oraz przemysłu obronnego, w przypadku których wystąpił ustawowy obowiązek odroczenia i rozłożenia na raty) - 11,8%,    - podatki, w stosunku do których nastąpiło zawieszenie poboru w związku z wniesionym odwołaniem lub skargą do Naczelnego Sądu Administracyjnego (w tym drugim przypadku organy podatkowe nie mają wpływu na podjęte rozstrzygnięcie co do zawieszenia poboru - decyduje o tym NSA) - 3,8%,    - zaległości objęte postępowaniem egzekucyjnym - 44,4%,    - zaległości znajdujące się w postępowaniu upadłościowym, układowym oraz objęte egzekucją sądową, na których przebieg organy podatkowe nie mają większego wpływu - 14,3%,    - zaległości, w stosunku do których nie podjęto jeszcze żadnych czynności (nowe zaległości, na które nie wystawiono jeszcze tytułów wykonawczych) - zaledwie 4,9%.    II. Umarzanie zaległości podatkowych    Jeżeli chodzi o kwestię umarzania zaległości podatkowych, należy podkreślić, że znaczna część decyzji umorzeniowych jest podejmowana obligatoryjnie (po spłacie w ratach części zadłużenia z tytułu podatków) w następstwie ugód bankowych zawieranych do 1996 r. na podstawie ustawy z dnia 3 lutego 1993 r. o restrukturyzacji finansowej przedsiębiorstw i banków oraz o zmianie niektórych ustaw. Umorzenie dotyczy też szeregu spraw, w których - po zakończeniu postępowania upadłościowego lub likwidacji podmiotu gospodarczego - brak jest składników majątkowych na pokrycie istniejącego jeszcze zadłużenia z tytułu podatków. W sporadycznych przypadkach podjęcie decyzji umorzeniowej związane jest z trudną sytuacją finansową istniejącego podmiotu, który prowadzi działalność na obszarze objętym szczególnie wysokim bezrobociem strukturalnym - przesłanką jest wówczas celowość dalszego zatrudniania pracowników danej firmy. W tych jednak przypadkach przed podjęciem decyzji umorzeniowej dokonywana jest szczegółowa analiza ekonomiczna, zaś podjęcie decyzji pozytywnej następuje wówczas, gdy zmniejszenie wpływów do budżetu w następstwie umorzenia jest mniej ˝kosztowne˝ niż następstwa decyzji odmownej, m.in. wysokość zasiłków dla bezrobotnych pracowników w wypadku likwidacji zagrożonej firmy.    Ponadto uprzejmie informuję pana marszałka, że nie jest możliwe przekazanie wykazu podmiotów, którym ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych przypadających na rzecz budżetu państwa w postaci zaniechania poboru podatku lub umorzenia zaległości podatkowych, zostały przyznane przez organy podatkowe. Indywidualne dane o podmiotach będących podatnikami, płatnikami i inkasentami objęte są bowiem tajemnicą skarbową. Dane takie mogą być udostępnione wyłącznie organom określonym w art. 298 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (DzU nr 137, poz. 926 z późn. zm.), wśród których posłowie nie zostali wymienieni.    Nie są objęte tajemnicą skarbową dane ogólne, jednakże pod warunkiem, iż sporządzane są w sposób uniemożliwiający ich identyfikację w odniesieniu do konkretnego podmiotu. Minister finansów - zgodnie z art. 305 § 1 ordynacji - podaje do wiadomości publicznej jedynie zbiorcze dane dotyczące podatków.    Z kolei przepis art. 19 ustawy z dnia 31 lipca 1985 r. o obowiązkach i prawach posłów i senatorów (DzU z 1996 r. nr 73, poz. 350 z późn. zm.) stanowi, iż posłowie mają prawo dostępu do wiadomości stanowiących tajemnicę państwową i służbową, zaś tryb udostępniania wiadomości stanowiących tajemnicę państwową i służbową określają przepisy o ochronie tajemnicy państwowej i służbowej. Jednakże z dniem 11 marca 1999 r. weszła w życie ustawa z dnia 22 stycznia 1999 r. o ochronie informacji niejawnych (DzU nr 11, poz. 95), która uchyliła dotychczasową ustawę o ochronie tajemnicy państwowej i służbowej, określając równocześnie pojęcia ˝tajemnica państwowa˝ i ˝tajemnica służbowa˝. Art. 1 ust. 3 tej ustawy stanowi, że przepisy ustawy nie naruszają przepisów innych ustaw o ochronie tajemnicy zawodowej lub innych tajemnic prawnie chronionych (w tym tajemnicy skarbowej).    W świetle przytoczonych powyżej unormowań minister finansów upoważniony jest do przekazywania posłom jedynie zbiorczych informacji w tym zakresie, bez podawania danych imiennych.    W załączeniu przekazuję zatem wykaz kwot umorzonych w 1999 r. podatków, w stosunku do których został w tym okresie zaniechany pobór - w poszczególnych rodzajach podatków oraz z podziałem na osoby prawne i osoby fizyczne.*) Należy podkreślić, że w porównaniu z rokiem 1998 globalna kwota podatków umorzonych w 1999 r. uległa znacznemu zmniejszeniu i stanowiła zaledwie 27,7% zaległości podatkowych umorzonych w roku poprzednim.    Natomiast kwota wszystkich zobowiązań podatkowych objętych zaniechaniem poboru w 1999 r. to 97,5% kwoty podatków zaniechanych w roku 1998.    III. Działania podejmowane w celu zwiększenia ściągalności zaległości podatkowych    Obecnie przygotowywane są kompleksowe działania mające na celu uzyskanie zdecydowanie lepszych rezultatów w 2000 r. w zakresie poboru podatków i w konsekwencji - usprawnienia realizacji dochodów z tego tytułu. Do działań tych można zaliczyć:    - wyznaczenie dla poszczególnych izb skarbowych operatywnych wskaźników realizacji wpływów podatkowych. Każda izba będzie miała określoną do zrealizowania w roku kalendarzowym wyrażoną kwotowo odpowiednią część planowanych dochodów podatkowych - z podziałem na poszczególne rodzaje podatków. Każda izba będzie informować o zaawansowaniu wpływów w każdym z podatków, zaś w przypadku nieosiągnięcia planowanej wielkości - składać będzie dodatkowe wyjaśnienie przyczyn niezrealizowania zadania,    - w ramach postępowania egzekucyjnego wykorzystanie w szerszym niż dotychczas zakresie egzekucji z praw majątkowych i papierów wartościowych w postaci udziałów w spółkach prawa handlowego, akcji, obligacji itp. Dotychczas egzekucja przy zastosowaniu tego środka - aczkolwiek dopuszczalna w świetle obowiązujących przepisów - prowadzona jest w ograniczonym zakresie,    - podejmowanie przez izby i urzędy skarbowe działań, zwłaszcza organizacyjnych, które usprawniłyby i przyspieszyły pobór podatków, w tym:    1) powołanie zespołów ds. bieżącej analizy zaległości podatkowych; zadaniem tych zespołów byłoby podejmowanie działań zapobiegających narastaniu zadłużenia poszczególnych podmiotów gospodarczych oraz podnoszących efektywność ściągania zaległości,    2) reorganizacja pracy komórek wymiarowych w celu przyspieszenia obiegu dokumentów, szybkiej weryfikacji deklaracji oraz konfrontacji z dokonanymi wpłatami, a w rezultacie - szybkiego reagowania w przypadku powstania zaległości.    Istotne znaczenie dla usprawnienia i przyspieszenia poboru podatków będzie też miało wdrożenie w bieżącym roku systemu informatycznego ˝Poltax˝ sprzężonego z podsystemem egzekucyjnym ˝Egapoltax˝ oraz podsystemem ˝Rachunkowość˝.    Z poważaniem    Podsekretarz stanu    Jan Rudowski    Warszawa, dnia 29 marca 2000 r.